[ 290 الف ] فصل ثالث از مقالهء دويم در ذكر محتسبان لازم الاكرام بر راى شريف صدرنشينان مجالس شريعت ظاهر و هويدا خواهد بود كه منصب احتساب از اجل مهمات دين نبويست ، و چون بىشايبهء اغراض دنيوى بدان امر جليل القدر قيام نمايند منتج سعادات اخرويست و به جهت تقويت اركان ملت حضرت خير البشر و تمشيت مهمات امر معروف و نهى منكر فضلاء دانشور پيوسته در دار العبادهء يزد به اجتهاد راى شرع‌آراى فرق انام را به اداى وظايف طاعات و اقامت نماز جمعه و جماعات امر مىفرموده‌اند و از مهابت تازيانهء سياست جهلاء امت را از منكرات بازداشته مستحقان عقوبت را تأديب مىنموده‌اند ، لاجرم روزبروز رونق اسلام و رواج ملت خير الانام عليه الصلاة و السلام در تزايد بوده چنانچه يكى از شعراى بلاغت اياب درين باب فرموده ، رباعى : تا مرشد احتساب آمد به ظهور * زاهد نكشد ز ترس او جام طهور شد دغدغهء فسق ز خاطر مهجور * فاسق ز مى مغانه در دور تو دور [ 290 ب ] و چون اوصاف و احوال برخى از آن طايفهء جليله در ضمن حكايات سابقه مرقوم قلم مشكسا گرديده و كيفيت انجام روزگار بعضى ديگر نزد اين ضعيف به وضوح نپيوسته بود و در حين تحرير اين مقاله با خاطر مشوش در محنت غربت